Functiewaardering vormt al decennialang de basis voor de indeling van functies en de inrichting van beloningsgebouwen. Door functies systematisch te waarderen, ontstaat een objectieve basis voor beloning, loopbaanontwikkeling en personeelsbeleid.
Bij functiewaardering wordt vaak gesproken over erkende functiewaarderingssystemen; een systematische, methodische onderbouwde en in de praktijk geaccepteerde methode waarmee functies op basis van vooraf vastgestelde, objectieve en toetsbare criteria worden geanalyseerde en gewaardeerd. De systeemhouder draagt daarbij zorg voor de methodiek, het onderhoud en een consistente toepassing van het systeem. De aandacht voor functiewaardering neemt bovendien toe door de implementatie van de Europese Richtlijn Loontransparantie, waarin werkgevers worden verplicht gebruik te maken van objectieve en genderneutrale criteria voor het bepalen van beloning. Tegen deze achtergrond is onderzocht welke functiewaarderingssystemen momenteel het meest worden gebruikt.
Het onderzoek
Ons onderzoek richt zich op functiewaarderingssystemen die worden toegepast in Nederlandse bedrijfstak-cao's. In tegenstelling tot een ondernemings-cao geldt een bedrijfstak-cao voor meerdere werkgevers binnen een bepaalde sector of bedrijfstak. Voor dit onderzoek zijn 171 bedrijfstak-cao's geanalyseerd. Daarbij is vastgesteld of een functiewaarderingssysteem wordt toegepast en, indien dat het geval is, welk systeem als grondslag dient voor de functie-indeling. 115 van de 171 bedrijfstak-cao’s geven weer met welk functiewaarderingssysteem functierangordes binnen de cao zijn onderbouwd. Verder is gekeken naar integraal toepasbare functiewaarderingssystemen. Een integraal toepasbaar systeem kan worden gebruikt voor uiteenlopende soorten functies en organisaties, ongeacht de sector waarin zij actief zijn. Daarnaast kan deze worden toegepast binnen zowel profit- als non-profitorganisaties en in uiteenlopende sectoren, van industrie en zakelijke dienstverlening tot maatschappelijke organisaties. Daarnaast zijn integraal toepasbare systemen niet gelimiteerd tot een bepaalde niveaugrens maar kunnen alle functies, van laag tot hoog, worden gewaardeerd. Uiteraard zolang niet vanuit een sector- of branche-cao verplicht is gesteld een specifieke functiewaarderingsmethode te hanteren. Van de 115 bedrijfstak-cao’s die zijn onderbouwd met functiewaardering zijn er 89 onderbouwd met een integraal toepasbaar systeem. Wij baseren ons op de rapportage cao Afspraken 2025 van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) voor de bepaling van het aantal medewerkers wat werkzaam is binnen een specifieke bedrijfstak-cao. Het SZW publiceert jaarlijkse een breed onderzoek naar cao’s in Nederland.
De grootste integraal toepasbare functiewaarderingssystemen
Uit onze analyse blijkt dat ORBA, CATS en IFA de grootste functiewaarderingssystemen zijn. Andere integraal toepasbare systemen, zoals Bakkenist, Hay/Korn Ferry en USB, komen in de bedrijfstak-cao's in beperkte mate voor. De resultaten laten zien dat het Nederlandse landschap van functiewaardering pluriform is, maar gedomineerd worden door ORBA, CATS en IFA. Naast enkele veelgebruikte systemen bestaat een groot aantal kleinere methodieken. Tegelijkertijd blijkt dat er 56 cao’s zijn die geen expliciete functiewaarderingssystematiek benoemen t.o.v. de 89 bedrijfstak-cao’s die wel onderbouwd zijn met een integraal toepasbaar systeem. Met de invoering van de Europese Richtlijn Loontransparantie zal de aandacht voor transparante, objectieve en uitlegbare functiewaardering naar verwachting verder toenemen. De hier gepresenteerde inventarisatie biedt daarvoor een actueel referentiepunt en laat zien welke systemen binnen de Nederlandse bedrijfstak-cao's de grootste rol spelen.
